De geschiedenis van
Herberg Het Kanon
Een icoon aan de toegang van Zutphen
Herberg het Kanon heeft al veel meegemaakt. Als eerste (?) gebouw van de Hoven bood het eeuwenlang onderdak aan reizigers die buiten de stadsmuren hun toevlucht zochten.
Alle informatie op deze tijdlijn is met zorg en toewijding verzameld uit diverse historische archieven. Mocht u een aanvulling of verbetering zien, stuur dan een e-mail naar info@herberghetkanon.com. Ook nieuw beeld- of archiefmateriaal, mooie verhalen over de herberg zijn van harte welkom!
Ontwerp van de website: Lars van Broekhuijsen.
Oude kloostermoppen met leem zijn aangetroffen in de kelders wijzen op een datering van vóór 1600 en wellicht teruggaand tot in de vijftiende eeuw. Mogelijk is er sprake geweest van een blokhuis dat aan de rand van het schependom Zutphen is gebouwd als extra verdedigingsmogelijkheid. Het is dit gebouw dat Jacob van Deventer afbeeldt op de plattegrond van de stad omstreeks 1560 en waarvan vermoedelijk delen van het muurwerk na 1672 zijn blijven staan tijdens de herbouw van het pand, na de Franse belegering. (Bron: Bouwhistorische verkenning), gemeente Zutphen).
In november 1572 werd Zutphen aangevallen door het Spaanse leger onder leiding van Alva’s zoon Don Frederik. Het was een tegenaanval op het beleg van de Staatse troepen onder leiding van Willem van den Bergh, de zwager van Prins Willem van Oranje, was goed voorbereid. Zowel vanaf De Hoven als vanaf de Nieuwstadspoort werd aangevallen. De stad werd geplunderd en honderden mensen werden vermoord om een voorbeeld te stellen. Herberg Het Kanon zal niet gespaard zijn…. (Afbeelding: Regionaal Archief Zutphen)
Deze aquarel uit 1743 laat een reiziger te paard zien die net voorbij de kromming van de Kanonsdijk komt. Links staat een stenen schuur. Is dit Herberg Het Kanon?… Het zou zo maar kunnen. Deze aquarel laat zien dat de rivier dicht tegen de Kanonsdijk lag. In het midden is de zogenaamde Middenwaard te zien. (Afbeelding: Regionaal Archief Zutphen)
1784
De watervloed van 1784 was bijzonder catastrofaal. Eind februari kwamen enorme ijsschotsen over de wassende IJssel aandrijven. De dijk brak door bij het Hoendersnest, overspoelde De Hoven. Bewoners zochten hun toevlucht tot Herberg Het Kanon. Uiteindelijk werd iedereen gered. (Afbeelding: Regionaal Archief Zutphen).
De naam van de herberg is volgens velen ontleend aan een nabij opgesteld kanon waarmee gedurende de achttiende en negentiende eeuw in tijden van opkomend hoogwater en kruiend ijs op de IJssel een waarschuwingsschot kon worden afgevuurd. De ligging van Het Kanon hangt nauw samen met de verkeersroute van Zutphen naar Arnhem en vice versa. Deze liep aanvankelijk door het dorp De Hoven via de meer landinwaarts en hoger gelegen Baankstraat richting Brummen. De kortere weg over de lage dijk langs de IJssel was door hoge rivierstanden en overstromingen maar beperkt bruikbaar. Vanaf het begin van de achttiende eeuw werd deze route door dijkverhogingen beter bruikbaar en verving gaandeweg de oude landroute. Komend vanaf Arnhem was Het Kanon de eerste herberg die een reiziger voor de stadspoorten van Zutphen aandeed.
Zutphen werd in 1823 gekarteerd. Door dijkverzwaring is de route van de Kanonsdijk richting de rivier opgeschoven. In de twintigste eeuw is binnen de dijk een ventweg aangelegd. De schuur voor het hoofdgebouw staat hier op het latere tracé van de ventweg en is vermoedelijk in 1876 vervangen. (Bron: Bouwhistorische verkenning, gemeente Zutphen). Op de tekening is te zien dat er aanvankelijk nog een schuur voor het pand stond.
In 1826 is het gebouw – voor het eerst – afgebeeld door Hendrik Spies in een schijnbedrieger met diverse gezichten op Zutphen. Hierop is alleen het herenhuis te zien en een naastgelegen schuur. Het herenhuis had aan de IJsselzijde een trapgevel, wat een is aanwijzing is dat dit deel van het gebouw in het laatste kwart van de zeventiende eeuw – wellicht in een periode van wederopbouw na de Franse tijd – kan zijn gebouwd. (Bron: Bouwhistorische verkenning, gemeente Zutphen).
Kleurenlitho voorstellend de IJsselbrug te Zutphen bij hoog water, 4 februari 1862. De schipbrug is wegens de sterke stroming tegen de kade aangemeerd; de passanten worden per schip overgevaren (zie midden van de tekening). Vervaardigd door: I.F. Tack . del. en Lith. v. Emrik & Binger.
Kijken we langs de rivier naar het Noorden of het Zuiden? Logisch lijkt het eerste: kijkend naar het Noorden. De bebouwing, de bestrating en de houten rad-kraan wijzen op de stedelijke kant. In dat geval zien we in de verte landelijke bebouwing aan de Vliegendijk en helemaal op de achtergrond de kerktoren van Voorst? Grote vraag alleen is: waar is dan de spoorbrug? Die is aangelegd in 1860 en had zichtbaar moeten zijn op dit perspectief. Is het artistieke vrijheid van de kunstenaar. Was hij tegen de vooruitgang? (Afbeelding Regionaal Archief Zutphen)
Vandaag de dag is het nog steeds mogelijk om deze landweg vanaf de IJssel naar De Hoven en Herberg Het Kanon zo af te leggen. In 1865 was de spoorbrug imposant. De “oude IJsselbrug”, zoals we die nu kennen, was er nog niet. De landweg buigt af naar rechts. Wie goed kijkt ziet de aanzet voor de schipbrug liggen. Let ook op het oude stationnetje dat vrij in het landschap staat.
Dit lijkt de oudste foto van Herberg Het Kanon te zijn. De Kanonsdijk is nog een klinkerweg. De schuur aan de voorzijde staat er nog. (Afbeelding: Regionaal Archief Zutphen)
In 1910 was De Hoven een landelijk gebied. De kruising van de (Oude) Kanonsdijk en Baankstraat bevatte diverse winkels. Een bakker, melkboer, groenteboer, drogisterij. Het was er allemaal. (Bron: Regionaal Archief Zutphen).
Het Bouwkundig Weekblad Architectura wijdde in juni 1934 een nummer aan Zutphen. De vereniging van architecten was ongerust dat het gemeentebestuur de schoonheid van de stad geweld aan deed met de nieuwe uitbreidingsplannen. Hilarisch is de behandeling van de watertoren. “…Het bezwaar tegen den Watertoren is niet zoozeer, dat hij een versteende komkommer is, maar als komkommer gratie en bekoring mist…”. Herberg Het Kanon echter krijgt een lovende recensie: “… Aan de Kanonsdijk is het de reclame die het mooie huis verborgen houdt….”
In 1962 was Herberg Het Kanon nog origineel sinds de laatste grote verbouwing in het midden van de 19e eeuw. Het pand stond er verder niet al te best bij. Goed te zien is dat het pand toen niet (meer?) wit was. (Afbeelding: Regionaal Archief Zutphen).
In 1965 was er gestart met een schilderbeurt. De ventweg voor de Herberg was er nog niet de (moes)tuin en de waslijn liepen gewoon door naar de Kanonsdijk. (Afbeelding: Regionaal Archief Zutphen)
Tussen 1965 en 1970 is de ventweg aangelegd en een vangrails geplaatst. De Herberg is nog verder opgeknapt. Het Middenhuis zit al goed in de verf en aan het Hoge Huis wordt gewerkt. (Afbeelding: Regionaal Archief Zutphen)
Op deze winterse foto staat Herberg Het Kanon nog steeds in het vrije veld. De auto’s geven een mooi tijdsbeeld. (Afbeelding: Regionaal Archief Zutphen)
Op 1 september 1981 deed Burgemeester J. de Vries zijn intrede in Zutphen voor Herberg Het Kanon. Naast de loco-burgemeester Kiezebrink, Wetouder Bijl, een agente met bloemen was ook de Wijkraad De Hoven aanwezig (voorzitter Hendriks). De Hoven heeft de oudste Wijkraad van Nederland. (Afbeelding: Regionaal Archief Zutphen).
In 1989 wordt Herberg Het Kanon bewoond en geëxploiteerd. Een bescheiden café, een feestlocatie en een makelaardij zijn gevestigd in de Herberg. (Afbeelding: Regionaal Archief Zutphen).
Op 24 april 2020 vliegt Herberg Het Kanon in brand. Vermoed wordt dat kortsluiting op de zolder van het Hoge Huis de oorzaak is. De brandweer heeft moeite het pand te blussen door een gebrek aan bluswater. Toen alle korpsen uit omliggende gemeenten waren ingeschakeld en het IJsselwater kon worden gebruikt, was het pand al ver heen. (Afbeelding: De Stentor, fotograaf: Remco Regterschot)